Tin tức Tin tức quốc tế Tin tức trong nước

JAN SLUIJTERS – NGƯỜI MỞ ĐƯỜNG CỦA HỘI HOẠ HIỆN ĐẠI HÀ LAN VÀ NHỮNG DẤU ẤN TỪ BẢO TÀNG ĐẾN PHIÊN ĐẤU GIÁ

Nghệ thuật Việt Nam

Trong những năm gần đây, thị trường nghệ thuật châu Âu chứng kiến sự trở lại mạnh mẽ của các tác phẩm đầu thế kỷ XX, đặc biệt là nhóm hoạ sĩ hiện đại Hà Lan. Trong bối cảnh ấy, cái tên Jan Sluijters (1881–1957) – từng bị xem là “quá cấp tiến” ở thời mình – đang được bảo tàng, giới nghiên cứu và thị trường đấu giá quốc tế đặt lại đúng vị trí như một trong những gương mặt tiên phong của hội hoạ Hà Lan, bên cạnh Piet Mondrian và Leo Gestel. Sinh tại ’s-Hertogenbosch và mất tại Amsterdam, Sluijters sớm gây chú ý khi đoạt giải Prix de Rome năm 1904, mở đường cho hành trình du học tại Paris, Ý và Tây Ban Nha. Tại Paris, ông trực tiếp tiếp xúc với Fauvism, Luminism và nhiều xu hướng hậu Ấn tượng, khiến bảng màu trở nên rực rỡ, giàu tương phản – đến mức hội đồng Prix de Rome đã cắt giảm học bổng vì cho rằng ông đã đi quá xa so với thuần phong mỹ thuật thời bấy giờ.

Sau khi trở về Hà Lan, Sluijters cùng Mondrian, Gestel và một số nghệ sĩ khác góp phần hình thành Moderne Kunstkring (Modern Art Circle), nhóm đã đưa nhiều tác phẩm lập thể của Picasso, Braque về trưng bày, đóng vai trò cầu nối quan trọng giữa nghệ thuật Hà Lan và phong trào tiền phong châu Âu đầu thế kỷ XX. Các nghiên cứu gần đây thường xem ông như một trong “bộ ba” mở đường cho hội hoạ hiện đại Hà Lan.

Về sự ghi nhận chính thống, Sluijters đã có những cột mốc đáng chú ý: triển lãm cá nhân lớn tại Stedelijk Museum Amsterdam năm 1927; trước đó là chuỗi triển lãm tại Larensche Kunsthandel (1916), Van Abbemuseum (Eindhoven, 1938) và cuộc trưng bày tôn vinh “Jan Sluijters 1881–1941: Eere-tentoonstelling” tại Stedelijk năm 1941. Đến cuối thế kỷ XX – đầu XXI, nhiều bảo tàng tiếp tục tổ chức hồi cố về ông; tiêu biểu là triển lãm quy mô tại Het Noordbrabants Museum (’s-Hertogenbosch) năm 2018–2019, giới thiệu Sluijters như “bậc thầy của chủ nghĩa hiện đại Hà Lan”, với các tác phẩm từ phong cảnh Brabant đến những cảnh hộp đêm Paris như Café de nuit (Bal Tabarin).

Ngày nay, tranh của Jan Sluijters hiện diện trong bộ sưu tập của hầu hết các bảo tàng quan trọng của Hà Lan: Rijksmuseum Amsterdam, Van Gogh Museum và Stedelijk Museum tại Amsterdam; Museum Boijmans Van Beuningen (Rotterdam); Het Noordbrabants Museum (’s-Hertogenbosch); Van Abbemuseum (Eindhoven); Singer Laren, Museum de Fundatie (Zwolle), Rijksmuseum Twenthe (Enschede) và một số bảo tàng vùng khác. Sự hiện diện rộng khắp này cho thấy Sluijters được nhìn nhận như một mắt xích không thể thiếu trong tiến trình hiện đại hoá hội hoạ Hà Lan.

Trên thị trường đấu giá, các kỷ lục cũng phần nào phản ánh vị thế của ông. Theo dữ liệu của Christie’s, mức giá cao nhất dành cho một tác phẩm của Jan Sluijters đến nay thuộc về bức “Maannacht III”, gõ búa 421.000 euro tại Christie’s Amsterdam năm 2010, cao gần gấp đôi khung ước lượng ban đầu. Một số tác phẩm khác cũng đạt mức trên 200.000 euro như “Café de nuit (Bal Tabarin)” – cảnh hộp đêm Paris rực rỡ ánh sáng – với 397.500 euro tại phiên “Modern Art” năm 2016; “Maannacht” và các chân dung phụ nữ, trong đó có bức “A portrait of a lady with a hat” đạt 217.500 euro. Ở phân khúc tĩnh vật, bức “A lush spring bouquet” từng được Christie’s bán năm 2014 với giá 61.500 euro, cho thấy chủ đề hoa vẫn là một trong những mảng được thị trường ưa chuộng.

Trong bối cảnh đó, việc một tác phẩm hoa của Sluijters tiếp tục xuất hiện và đạt kết quả tốt tại các nhà đấu giá khu vực là điều dễ hiểu. Tại phiên “Old Masters, Nineteenth Century & Early Modern Art – Part 1” của Venduehuis der Notarissen tổ chức ở The Hague tối 18/11/2025, bức “Spring bouquet with tulips and irises” (sơn dầu trên toan, 72 × 59 cm) – bình hoa xuân với tulip và iris đặt trong lọ xanh, ký “Jan Sluijters” góc trái trên – đã được gõ búa ở mức 50.000 euro, vượt xa khung ước lượng 10.000 – 15.000 euro. Với mức phí và thuế khoảng 30%, tổng giá trị thanh toán ước vào khoảng 65.000 euro.

Bức tranh cho thấy rõ mặt mạnh của Jan Sluijters trong giai đoạn chín muồi: cách xử lý nền xanh lam mỏng, làm nền cho những cụm đỏ – vàng – trắng của tulip, iris và hoa mùa xuân; nét bút dày, giàu năng lượng nhưng vẫn giữ cấu trúc chắc chắn của bố cục. Dù không nằm trong nhóm kỷ lục trăm nghìn euro như Maannacht III hay Café de nuit (Bal Tabarin), mức giá 50.000 euro cho một tĩnh vật hoa được xem là phù hợp với mặt bằng chung hiện nay đối với những tác phẩm chất lượng tốt, kích thước vừa phải của Sluijters, đồng thời tiếp tục khẳng định sức hấp dẫn ổn định của ông trên thị trường châu Âu.

Nhìn từ trường hợp “Spring bouquet with tulips and irises”, có thể thấy Jan Sluijters là một ví dụ điển hình cho những nghệ sĩ từng bị coi là “quá cấp tiến” ở thời mình, nhưng dần được bảo tàng và thị trường xếp lại đúng vị trí trong vài thập niên gần đây. Sự kết hợp giữa hệ thống bảo tàng giàu tác phẩm, các triển lãm hồi cố quy mô và những kỷ lục đấu giá liên tiếp đã củng cố hình ảnh Sluijters như một mắt xích quan trọng trong lịch sử hội hoạ hiện đại, đồng thời tạo nên một tham chiếu đáng chú ý cho các nhà sưu tập khi cân nhắc dòng tranh Hà Lan đầu thế kỷ XX.

Le Auction House