Một số nhà đấu giá tại Pháp đã nhiều lần giới thiệu tác phẩm của Lê Phan. Bonhams Paris từng đấu giá Jeune berger jouant de la flûte (Chú bé chăn trâu thổi sáo); trong khi các catalogue tại Pháp ghi nhận Lê Phan là một họa sĩ Việt Nam thế kỷ XX, hoạt động vào khoảng những năm 1970–1980.
Sự hiện diện lặp lại của những tác phẩm mang chữ ký Lê Phan tại Pháp đặt ra một câu hỏi khá thú vị cho việc nghiên cứu: phải chăng Lê Phan từng có một giai đoạn sinh sống, sáng tác hoặc hoạt động nghệ thuật tại Pháp trong khoảng những thập niên 1960–1980? Hiện chưa có đủ tư liệu để khẳng định giả thuyết này, nhưng việc nhiều tác phẩm của ông được lưu giữ trong các bộ sưu tập tại Pháp và sau này xuất hiện trở lại trên thị trường đấu giá cho thấy đây là một hướng khảo cứu rất đáng quan tâm. Có lẽ cần thêm những catalogue triển lãm cũ, hồ sơ lưu trữ và provenance của từng tác phẩm để từng bước làm sáng tỏ hơn chân dung của một họa sĩ Việt Nam hiện vẫn còn nhiều khoảng trống trong lịch sử mỹ thuật.
Một trong những tác phẩm đáng chú ý là bức lụa Jeune femme à la colombe – Thiếu nữ và chim bồ câu.
Trên nền lụa với những gam xanh ngọc, xanh lam và vàng kem nhạt, người thiếu nữ Việt Nam hiện lên trong tà áo dài trắng, thanh thoát và đầy nữ tính. Nàng khẽ cúi đầu, mái tóc đen dài buông mềm xuống một bên vai. Một tay nhẹ nhàng tựa xuống, tay kia đưa lên cao để chú chim bồ câu trắng đậu trên những đầu ngón tay.
Dáng thiếu nữ rất điệu đà nhưng không kiểu cách. Cái duyên của nhân vật nằm ở những chi tiết rất nhỏ: gương mặt hơi nghiêng, mái tóc dài, cổ tay cong nhẹ và những ngón tay thanh mảnh nâng cánh chim. Tất cả được nối với nhau bằng những đường nét mềm mại, tạo nên vẻ đẹp kín đáo và rất Á Đông.
Đặc biệt, người họa sĩ không dùng những mảng màu đậm để diễn tả chiếc áo dài. Tà áo trắng gần như tan vào nền lụa, chỉ còn những đường viền mảnh và những chuyển sắc hết sức nhẹ nhàng để định hình cơ thể. Chính sự tiết chế ấy làm nhân vật trở nên mong manh, như ẩn như hiện trong không gian.
Phía sau người thiếu nữ là một phong cảnh được giản lược với mặt nước, núi xa và bầu trời bảng lảng. Ranh giới giữa trời, đất và nước dường như bị xóa nhòa, đưa nhân vật vào một không gian nửa thực, nửa mộng. Giữa sự tĩnh lặng ấy, chú chim bồ câu trắng trở thành điểm nhấn của bố cục, gợi lên cảm giác về sự thanh bình, trong trẻo và tự do.
Ở góc dưới bên phải tác phẩm là chữ ký “LÊ PHAN” cùng một triện vuông màu đỏ. Bức tranh được ghi nhận với chất liệu màu trên lụa, kích thước 38 × 57 cm. Đáng chú ý, chính tác phẩm này đã xuất hiện tại thị trường đấu giá Pháp từ năm 2022 và sau đó tiếp tục được đưa ra tại phiên đấu giá của Lynda Trouvé ngày 30/9/2025, Lot 156.
Một thiếu nữ, một cánh chim và một khoảng trời thật nhẹ. Bức tranh không cần đến màu sắc rực rỡ hay những chi tiết cầu kỳ. Vẻ đẹp của nó nằm ở sự mong manh của lụa, ở những đường nét thanh thoát và nét duyên rất riêng của người phụ nữ Việt Nam.
Và phía sau vẻ đẹp ấy còn là một câu chuyện chưa được viết hết về Lê Phan – một họa sĩ Việt Nam có nhiều tác phẩm để lại dấu vết tại Pháp, nhưng cuộc đời và hành trình nghệ thuật của ông đến nay vẫn còn là một khoảng trống thú vị đang chờ được tiếp tục nghiên cứu và làm sáng tỏ.