Đây được xem là phiên bản sáng tác đầu tiên cho đề tài “đắp đập Bắc Hưng Hải” – một đại công trình thủy lợi tiêu biểu của miền Bắc, trải dài qua các vùng Bắc Ninh, Hưng Yên, Hải Dương. Sau đó, họa sĩ tiếp tục phát triển đề tài này qua một phiên bản mực và màu trên lụa, cho thấy sự theo đuổi nhất quán đối với hình tượng con người lao động.
Công trình Bắc Hưng Hải được triển khai mạnh từ cuối những năm 1950 (khoảng 1958–1960), trong bối cảnh miền Bắc bước vào công cuộc xây dựng sau khi Hiệp định Genève 1954. Trọng tâm của xã hội lúc này không còn là chiến tranh, mà là cải tạo thiên nhiên, tổ chức lại sản xuất và hình thành đời sống tập thể.
Trong bố cục tác phẩm, con người không hiện lên như những cá thể riêng lẻ mà hòa vào một nhịp điệu chung. Những dáng người cúi xuống, những động tác lặp lại trong lao động tạo nên một cấu trúc thị giác chặt chẽ, gợi cảm giác bền bỉ và liên tục. Bút pháp bột màu trên giấy được xử lý dứt khoát, tiết chế, giữ được độ chắc của hình khối và sự mộc mạc của sắc độ.
Không có sự phô trương hay lý tưởng hóa, họa sĩ lựa chọn một cách nhìn trực diện và giản dị. Chính sự tiết chế ấy làm nổi bật phẩm chất cốt lõi của hình tượng: sự chịu khó và tinh thần đoàn kết. Ở đây, lao động không chỉ là hành động sinh tồn, mà trở thành biểu hiện của ý chí cộng đồng – cùng nhau cải tạo đất đai, cùng nhau kiến thiết tương lai.
Tác phẩm vì vậy không chỉ ghi lại một công việc cụ thể, mà phản ánh một giai đoạn lịch sử, nơi tinh thần tập thể được đặt ở vị trí trung tâm. Từ tinh thần của thời kháng chiến, ý chí ấy được chuyển hóa vào công cuộc xây dựng, tạo nên một sức mạnh âm thầm nhưng bền bỉ.
Sự tồn tại của hai phiên bản – một trên giấy và một trên lụa – cũng cho thấy quá trình tìm tòi chất liệu của Lương Xuân Nhị. Nếu bản bột màu mang năng lượng trực tiếp của quan sát và ghi chép, thì phiên bản lụa là bước phát triển mang tính chắt lọc và hoàn thiện.
Nhìn tổng thể, tác phẩm không chỉ có giá trị thẩm mỹ, mà còn là một tư liệu quan trọng về tinh thần lao động tập thể – một trong những nền tảng hình thành diện mạo xã hội Việt Nam trong nửa sau thế kỷ XX.
Le Auction House