Vốn là một kỹ sư canh nông nhưng có niềm đam mê với nghệ thuật, Ngô Thế Tân đã dành nhiều thời gian cho hội họa. Sống bên cạnh Lê Thị Lựu trong nhiều thập niên, ông có điều kiện tiếp xúc gần gũi với thế giới nghệ thuật của bà. Qua những tác phẩm được biết đến, có thể nhận thấy ông chịu ảnh hưởng đáng kể từ bút pháp, cách sử dụng màu sắc và tinh thần hội họa của người vợ tài hoa. Đặc biệt, sự mềm mại trong đường nét, lối diễn tả hình thể bằng những lớp màu mỏng, cách xử lý ánh sáng nhẹ nhàng và xu hướng tiết chế chi tiết đều gợi nhiều liên hệ với nghệ thuật của Lê Thị Lựu.
Một trong những tác phẩm đáng chú ý của Ngô Thế Tân là bức tĩnh vật Bó hoa (Bouquet de fleurs), thực hiện bằng mực và màu trên lụa, kích thước 32,8 × 18,9 cm. Tác phẩm từng xuất hiện tại nhà đấu giá Aguttes, Pháp, ngày 22/5/2024.
Bức tranh thể hiện một bình hoa với những bông cúc họa mi vàng, trắng ngà xen lẫn các nhành hoa đỏ son, đỏ cam vươn cao, nổi bật trên nền màu trầm ấm. Dù là một bố cục tĩnh vật khá giản dị, tác phẩm vẫn mang đến cảm giác sinh động, phóng khoáng và giàu chất thơ.
Điểm cuốn hút trước tiên là những bông cúc họa mi vàng rực rỡ, xen lẫn sắc trắng ngà thanh khiết. Những cánh hoa nhỏ, mảnh, xòe đều quanh nhụy vàng được thể hiện bằng những nét bút nhanh, mềm mại và tự nhiên. Có bông nở tròn hướng về phía người xem, có bông nghiêng nhẹ, có bông gần như hòa vào những mảng màu phía sau. Chính sự không đồng đều ấy khiến bó hoa trở nên sống động, như đang rung rinh trong một làn gió nhẹ.
Phía trên, những nhành hoa đỏ son, đỏ thẫm và cam rực rỡ vươn cao, tạo nên một nhịp điệu thị giác đầy sức sống. Họa sĩ không diễn tả quá chi tiết hình dáng từng cánh hoa, mà chủ yếu sử dụng những mảng màu nhỏ, những nét bút nhanh và dứt khoát để gợi hình. Những sắc đỏ nồng nàn đặt cạnh màu vàng, trắng của cúc họa mi tạo nên sự tương phản đẹp mắt nhưng không gay gắt, bởi tất cả đều được điều hòa bằng những mảng xanh của lá và sắc độ trầm ấm của phông nền.
Điều đáng chú ý là Ngô Thế Tân không quá chú trọng việc mô tả chính xác từng cánh hoa, từng chiếc lá theo lối tả thực. Ông dường như quan tâm nhiều hơn đến cảm xúc, nhịp điệu của đường nét và sự hòa quyện giữa các sắc màu. Những cành lá xanh được xử lý bằng các đường bút dài, đậm nhạt đan xen, có chỗ gần như tan vào nền lụa, tạo nên cảm giác nhẹ nhàng và tự nhiên.
Chiếc bình gốm nâu có dáng tròn đầy, cổ ngắn, được diễn tả bằng những lớp màu nâu, vàng đất và đen hòa quyện. Họa sĩ không sử dụng những đường viền quá sắc nét mà để hình thể chiếc bình hiện lên qua sự chuyển đổi của các sắc độ. Chính vẻ mộc mạc, chắc chắn của chiếc bình đã trở thành điểm tựa cho những cành hoa mềm mại, phóng khoáng phía trên.
Phông nền được xử lý bằng những sắc xám xanh, vàng đất và nâu hồng pha trộn nhẹ nhàng. Không gian không được xác định cụ thể mà gần như tan vào những lớp màu. Cách xử lý ấy khiến người xem tập trung hoàn toàn vào bình hoa, đồng thời tạo nên vẻ đẹp bảng lảng, trầm ấm và giàu chất hội họa.
Ở tác phẩm này, ảnh hưởng từ hội họa Lê Thị Lựu có thể được cảm nhận qua tinh thần sử dụng màu sắc trong trẻo, sự mềm mại của đường nét và đặc biệt là cách khai thác vẻ đẹp của chất liệu lụa. Nếu tranh Lê Thị Lựu thường mang vẻ đẹp trữ tình, tinh tế, với những chuyển sắc nhẹ nhàng và bố cục được tổ chức chặt chẽ, thì Ngô Thế Tân trong bức tranh này lại thể hiện một lối vẽ có phần tự do, trực tiếp và mạnh dạn hơn.
Những nét bút của ông đôi khi rất nhanh, có phần ngẫu hứng, không bị ràng buộc bởi sự chính xác của hình thể. Chính điều đó khiến tác phẩm mang một vẻ đẹp tự nhiên, gần gũi, có phần mộc mạc nhưng vẫn giữ được sự tinh tế trong hòa sắc.
Có thể nói, đây là sự tiếp nhận và chuyển hóa những ảnh hưởng nghệ thuật từ người bạn đời, chứ không đơn thuần là sự mô phỏng phong cách. Ngô Thế Tân vẫn có những cảm nhận riêng trước thiên nhiên, đặc biệt là cách ông sử dụng những sắc màu nóng, lạnh để tạo nên sự cân bằng cho bố cục.
Một chi tiết đáng chú ý khác là chữ ký màu đen cùng dấu triện đỏ ở góc dưới bên phải. Trên nền màu nâu xám nhẹ, dấu triện đỏ trở thành một điểm nhấn nhỏ nhưng giàu tính thẩm mỹ, góp phần tạo nên vẻ đẹp Á Đông cho toàn bộ tác phẩm.
Nhìn tổng thể, Bó hoa không phải một sáng tác cầu kỳ về hình thức hay phức tạp về đề tài. Vẻ đẹp của tác phẩm nằm ở sự tự nhiên trong nét vẽ, khả năng hòa sắc và cách họa sĩ tạo nên sức sống từ những hình ảnh rất đỗi bình dị. Những bông cúc họa mi vàng trắng, những nhành hoa đỏ cam và chiếc bình gốm nâu, dưới ngòi bút của Ngô Thế Tân, đã trở thành một bản hòa sắc nhẹ nhàng, phóng khoáng và đầy cảm xúc.
Đặc biệt, trên chất liệu lụa vốn đòi hỏi sự tinh tế trong kiểm soát nét bút và sắc độ, Ngô Thế Tân đã tạo nên một tác phẩm có sự kết hợp thú vị giữa tính mềm mại, thanh thoát của hội họa phương Đông với cách diễn tả tự do, giàu cảm xúc của hội họa hiện đại.
Qua tác phẩm này, người xem có thêm một góc nhìn về Ngô Thế Tân: không chỉ là người chồng đồng hành cùng danh họa Lê Thị Lựu, mà còn là một người có đời sống nghệ thuật riêng. Dù không được biết đến rộng rãi như người vợ tài hoa, những sáng tác của ông vẫn xứng đáng được quan tâm, nghiên cứu và giới thiệu trong bức tranh chung của lịch sử mỹ thuật Việt Nam hiện đại.
Thông tin tác phẩm:
* Tác giả: Ngô Thế Tân (sinh năm 1910)
* Tên tác phẩm: Bó hoa (Bouquet de fleurs)
* Chất liệu: Mực và màu trên lụa
* Kích thước: 32,8 × 18,9 cm
* Nguồn gốc: Bộ sưu tập tư nhân tại Pháp, được tác giả tặng tháng 7/1974
* Đấu giá: Aguttes, Paris, ngày 22/5/2024





